Menjelang penghujung tahun, ramai pemilik kenderaan mula menyemak saman tertunggak, memperbaharui cukai jalan dan memastikan lesen memandu masih sah digunakan. Namun, ada satu perkara yang tidak wajar dipandang ringan, iaitu status senarai hitam Jabatan Pengangkutan Jalan (JPJ) yang boleh menjejaskan urusan berkaitan kenderaan dan lesen memandu.
Lebih penting, mulai 1 Januari 2026, kerajaan tidak lagi menawarkan diskaun saman melalui kempen khas bermusim seperti sebelum ini. Sebaliknya, kadar pengurangan kompaun ditentukan berdasarkan tempoh pembayaran bagi kesalahan yang layak.
Bagi saman yang tidak diselesaikan dalam tempoh 60 hari, tindakan mahkamah atau senarai hitam boleh menyusul mengikut proses yang ditetapkan.
Menurut maklumat rasmi JPJ, pemandu atau pemilik kenderaan yang tidak membayar kompaun dalam tempoh berkenaan boleh dirujuk ke mahkamah. Jika mereka gagal hadir untuk sebutan kes seperti diarahkan, pemilik, kenderaan atau lesen memandu boleh disenarai hitam sehingga kes selesai.
Jadi, apakah perkara yang perlu diberi perhatian oleh setiap pengguna jalan raya? Berikut ialah 10 situasi berkaitan saman, notis dan kesalahan lalu lintas yang wajar anda ketahui sebelum merancang perjalanan pada hujung tahun.
1. Membiarkan saman JPJ tertunggak melebihi 60 hari
Antara perkara utama yang perlu diberi perhatian ialah saman yang dibiarkan tanpa penyelesaian sehingga melepasi tempoh 60 hari.
Ada pengguna jalan raya yang menganggap saman boleh dibayar apabila mempunyai wang lebih atau ketika kerajaan mengumumkan kempen pengurangan bayaran sedangkan tindakan menangguhkannya boleh menyebabkan urusan menjadi lebih rumit.
Berdasarkan penjelasan JPJ, saman atau notis yang tidak diselesaikan dalam tempoh tersebut boleh dirujuk ke mahkamah. Jika individu berkenaan gagal hadir ke sebutan kes seperti diarahkan, pemilik kenderaan, kenderaan atau lesen memandunya boleh disenarai hitam sehingga perkara itu diselesaikan.
Oleh itu, jangan tunggu sehingga menerima notis mahkamah untuk mengambil tindakan. Semak status saman dan selesaikan bayaran mengikut tempoh serta kaedah yang dinyatakan oleh pihak berkuasa.
2. Gagal hadir ke mahkamah selepas menerima arahan
Menerima saman yang memerlukan kehadiran ke mahkamah bukan perkara yang boleh diabaikan begitu sahaja. Sekiranya notis menetapkan tarikh sebutan kes, individu yang dinamakan perlu mengambil maklum dan hadir mengikut arahan berkenaan.
Kegagalan menghadiri prosiding boleh menyebabkan tindakan lanjut diambil termasuk senarai hitam terhadap pemilik kenderaan, kenderaan atau lesen memandu sehingga kes berkenaan diselesaikan. Situasi ini perlu diberi perhatian, khususnya bagi mereka yang mempunyai saman lama atau kes yang belum selesai.
Jika tidak pasti sama ada saman boleh dibayar secara dalam talian atau perlu diselesaikan di mahkamah, rujuk butiran pada notis dan dapatkan pengesahan daripada JPJ. Hal ini penting kerana bukan semua jenis saman boleh dikompaun melalui saluran pembayaran biasa.
3. Membiarkan saman kamera AWAS tidak diselesaikan
Saman daripada Sistem Keselamatan Kesedaran Automatik (AWAS) yang sebelum ini dikenali sebagai Sistem Penguatkuasaan Automatik (AES) turut perlu diberi perhatian oleh pengguna jalan raya.
Saman ini lazimnya berkaitan kesalahan yang dikesan melalui kamera penguatkuasaan, termasuk memandu melebihi had laju atau melanggar lampu isyarat merah. Ada pemandu yang mungkin terlupa menyemak saman kerana tidak ditahan secara langsung ketika melakukan kesalahan tersebut.
Walaupun saman AWAS tidak wajar dianggap membawa kepada senarai hitam secara automatik dalam setiap keadaan, pengguna tetap perlu menyelesaikannya mengikut arahan yang diberikan. Jika saman tidak dibayar dan kes dirujuk ke mahkamah, kegagalan mengikuti proses berkenaan boleh membawa kepada tindakan lanjut.
4. Mengabaikan Notis Temu Siasat JPJ (Notis 114)
Notis 114 merupakan notis panggilan temu siasat yang digunakan JPJ bagi urusan tertentu berkaitan penguatkuasaan dan siasatan. Penerima notis perlu membaca arahan dengan teliti termasuk tarikh, tempat dan perkara yang perlu dibawa ketika hadir.
Mengabaikan notis tersebut boleh menyebabkan urusan kesalahan asal tidak dapat diselesaikan. JPJ turut menetapkan bahawa notis berkaitan ketidakpatuhan perlu diselesaikan terlebih dahulu sebelum bayaran bagi saman tertentu boleh dibuat.
Sekiranya menerima Notis 114, jangan terus menganggapnya sebagai saman biasa yang boleh dibayar tanpa tindakan lain. Hubungi pejabat JPJ yang mengeluarkan notis sekiranya memerlukan penjelasan atau tidak dapat hadir pada tarikh yang ditetapkan.
5. Tidak memberikan maklumat pemandu apabila diminta (Notis 115)
Selain Notis 114, pengguna jalan raya juga perlu memahami fungsi Notis 115 yang berkaitan dengan permintaan maklumat pemandu. Notis ini tidak sama dengan notis arahan pemeriksaan kenderaan walaupun kedua-duanya sering disebut bersama dalam urusan penguatkuasaan JPJ.
Sebagai contoh, pemilik kenderaan mungkin menerima permintaan untuk mengemukakan maklumat mengenai individu yang memandu kenderaan ketika kesalahan tertentu berlaku. Maklumat tersebut perlu diberikan mengikut arahan dan tempoh yang ditetapkan dalam notis.
Kegagalan memberikan maklumat yang diminta boleh menyebabkan tindakan lanjut berkaitan ketidakpatuhan notis. Oleh itu, pemilik kenderaan perlu membaca setiap dokumen yang diterima dan tidak menganggap semua notis JPJ mempunyai fungsi serta cara penyelesaian yang sama.
6. Memandu tanpa lesen yang sah
Memandu tanpa lesen memandu yang sah merupakan kesalahan serius di sisi undang-undang jalan raya. Kesalahan ini boleh berlaku apabila seseorang memandu tanpa pernah memperoleh lesen yang diperlukan atau menggunakan lesen yang tidak melayakkannya memandu kenderaan berkenaan.
Pengguna jalan raya juga perlu memeriksa tarikh tamat tempoh lesen masing-masing. Jangan tunggu sehingga berlaku sekatan jalan raya atau pemeriksaan pihak berkuasa untuk mengetahui lesen sudah tidak aktif.
Walau bagaimanapun, penting untuk difahami bahawa kesalahan memandu tanpa lesen tidak bermaksud seseorang akan disenarai hitam secara automatik dalam semua keadaan. Tindakan yang dikenakan bergantung pada jenis kesalahan dan proses undang-undang berkaitan.
7. Menggunakan kenderaan tanpa insurans yang sah
Perlindungan insurans kenderaan merupakan satu lagi perkara yang perlu diperiksa sebelum memulakan perjalanan. Pemilik kenderaan bertanggungjawab memastikan perlindungan yang diperlukan masih berkuat kuasa dan urusan pembaharuan dibuat mengikut tempoh yang ditetapkan.
Memandu tanpa insurans yang sah boleh mengundang tindakan undang-undang. Selain risiko dikenakan tindakan, pemilik juga boleh menghadapi masalah kewangan sekiranya berlaku kemalangan yang melibatkan kerosakan harta benda atau kecederaan pihak lain.
Menurut Kementerian Pengangkutan Malaysia, kesalahan tertentu yang tidak boleh dikompaun termasuk kesalahan berkaitan ketiadaan insurans, tidak tertakluk pada skim pengurangan kompaun berdasarkan tempoh pembayaran yang diperkenalkan pada 2026. Oleh itu, jangan menganggap semua saman boleh diselesaikan dengan bayaran kompaun yang lebih rendah.
8. Melakukan kesalahan lalu lintas berulang atau memandu secara berbahaya
Kesalahan lalu lintas berulang boleh mengundang tindakan lebih serius, khususnya apabila melibatkan pemanduan yang membahayakan pengguna jalan raya lain. Antara contoh perbuatan berisiko termasuk memandu secara melulu, berlumba di jalan raya atau mengabaikan peraturan keselamatan.
Sistem Keselamatan Jalan Raya atau KEJARA pula melibatkan mata demerit bagi kesalahan tertentu yang ditetapkan. Pengumpulan mata demerit boleh membawa kepada tindakan terhadap lesen mengikut peraturan yang berkuat kuasa.
Namun begitu, mata demerit KEJARA dan status senarai hitam JPJ merupakan perkara yang berbeza. Pengguna tidak seharusnya menganggap setiap mata demerit yang terkumpul akan terus menyebabkan senarai hitam. Semak jenis kesalahan, status lesen dan tindakan yang dikenakan bagi mengetahui kedudukan sebenar.
9. Mengubah suai kenderaan tanpa mematuhi peraturan
Pengubahsuaian kenderaan juga boleh menarik perhatian pihak penguat kuasa sekiranya tidak mematuhi spesifikasi atau keperluan yang ditetapkan. Antara perkara yang perlu diberi perhatian termasuk pengubahsuaian struktur, sistem ekzos, pemasangan aksesori tertentu dan perubahan yang boleh menjejaskan keselamatan kenderaan.
Walaupun sesetengah pengubahsuaian dilakukan untuk mencantikkan penampilan kereta, ia tidak bermakna semua perubahan dibenarkan tanpa kelulusan atau pemeriksaan yang diperlukan. Pemilik perlu mengetahui peraturan berkaitan sebelum memasang aksesori atau mengubah komponen asal kenderaan.
Jika menerima notis pemeriksaan atau arahan pembetulan daripada JPJ, pastikan tindakan yang diminta diselesaikan dalam tempoh ditetapkan. Kegagalan mematuhi notis boleh menimbulkan masalah penguatkuasaan yang berasingan daripada kesalahan pengubahsuaian asal.
10. Memandu dengan cukai jalan tamat tempoh
Cukai jalan atau Lesen Kenderaan Motor (LKM) merupakan antara dokumen penting yang perlu dipastikan masih sah sebelum kenderaan digunakan di jalan raya. Namun, ada pemilik kenderaan yang terlepas pandang tarikh tamat tempoh sehingga terus memandu tanpa memperbaharuinya.
Penggunaan kenderaan tanpa LKM yang sah boleh menyebabkan pemilik berdepan tindakan penguatkuasaan mengikut undang-undang yang berkuat kuasa. Sebab itu, semak tarikh tamat tempoh cukai jalan lebih awal khususnya sebelum memulakan perjalanan jauh atau pulang ke kampung pada musim cuti.
Walau bagaimanapun, cukai jalan tamat tempoh tidak bermaksud pemilik kenderaan akan terus disenarai hitam JPJ secara automatik. Status senarai hitam bergantung pada kesalahan dan proses undang-undang yang berkaitan. Pemilik juga perlu memastikan perlindungan insurans kenderaan masih sah sebelum memperbaharui LKM.
Apakah kesannya jika nama atau kenderaan disenarai hitam JPJ?
Senarai hitam boleh menjejaskan urusan berkaitan lesen memandu dan kenderaan, bergantung pada jenis sekatan yang direkodkan. Antara masalah yang mungkin timbul ialah:
Pembaharuan lesen atau cukai jalan: Urusan tertentu boleh disekat selagi status yang berkaitan belum diselesaikan.
Pertukaran hak milik kenderaan: Proses boleh terganggu jika terdapat sekatan yang menghalang transaksi.
Urusan penguatkuasaan: Pemilik mungkin perlu menyelesaikan saman, menghadiri mahkamah atau memenuhi arahan yang belum dipatuhi.
Pemeriksaan dan tindakan terhadap kenderaan: Tindakan lanjut boleh dikenakan mengikut jenis kesalahan serta kuasa yang diperuntukkan oleh undang-undang.
Bagi subsidi bahan api BUDI MADANI RON95 (BUDI95), kelayakan juga perlu dilihat berdasarkan syarat program yang berkuat kuasa. JPJ menjelaskan bahawa status lesen memandu Malaysia yang aktif merupakan antara perkara penting untuk kelayakan subsidi tersebut.
Walau bagaimanapun, jangan membuat kesimpulan bahawa semua bentuk senarai hitam secara automatik menggugurkan kelayakan tanpa menyemak syarat berkaitan.
Tiada lagi diskaun saman bermusim mulai 2026
Satu perubahan penting yang perlu diketahui pengguna jalan raya ialah kerajaan tidak lagi menawarkan diskaun saman melalui kempen khas bermusim mulai 1 Januari 2026. Sebagai ganti, pengurangan kompaun bagi kesalahan yang layak ditentukan berdasarkan tempoh pembayaran.
Struktur yang diumumkan menetapkan pengurangan sebanyak 50 peratus bagi bayaran dalam tempoh satu hingga 15 hari, diikuti pengurangan 33 peratus bagi tempoh 16 hingga 30 hari.
Bayaran dalam tempoh 31 hingga 60 hari pula dikenakan kadar maksimum manakala saman yang tidak diselesaikan selepas 60 hari boleh membawa kepada tindakan mahkamah atau senarai hitam. Kadar ini tertakluk pada kategori kesalahan yang layak menerima pengurangan.
Pengguna juga perlu ingat bahawa bukan semua saman boleh dikompaun atau menerima pengurangan. Oleh itu, semak butiran saman terlebih dahulu sebelum membuat bayaran.
Cara menyemak status senarai hitam JPJ
Jika sudah lama tidak menyemak saman, anda boleh menggunakan saluran rasmi JPJ untuk mengetahui status terkini.
Aplikasi MyJPJ: Semak maklumat saman dan status senarai hitam melalui perkhidmatan yang disediakan.
Portal rasmi JPJ: Layari laman web Semakan Status Senarai Hitam JPJ untuk mendapatkan maklumat berkaitan.
Kaunter JPJ: Jika terdapat saman lama, notis mahkamah atau status yang tidak jelas, hadir ke pejabat JPJ untuk mendapatkan penjelasan lanjut.
Saluran pembayaran rasmi: Saman yang boleh dikompaun boleh diselesaikan melalui MyJPJ, Portal Awam JPJ, MyEG atau kaunter yang berkenaan. Saman yang tidak boleh dikompaun perlu diselesaikan mengikut arahan mahkamah.
Jangan lupa menyimpan bukti pembayaran dan dokumen berkaitan selepas urusan selesai. Jika status senarai hitam masih dipaparkan selepas tindakan diambil, dapatkan pengesahan daripada JPJ mengenai langkah seterusnya.
Kesimpulannya, pengguna jalan raya tidak seharusnya menunggu sehingga hujung tahun untuk menyemak saman atau mengetahui status lesen masing-masing. Luangkan sedikit masa untuk memeriksa rekod, menyelesaikan notis tertunggak dan memastikan dokumen kenderaan masih sah.
Tindakan awal dapat membantu mengelakkan urusan menjadi lebih rumit khususnya apabila perlu memperbaharui lesen, cukai jalan atau membuat pertukaran hak milik kenderaan.
