Apabila jerebu melanda, ramai mula menyedari perubahan pada keadaan sekeliling. Langit kelihatan kelabu, udara terasa kurang nyaman dan jarak penglihatan di jalan raya juga semakin terhad. Namun, di sebalik keadaan yang dapat dilihat dengan mata kasar itu, terdapat kesan lain yang tidak wajar dipandang ringan iaitu ancaman pencemaran udara terhadap kesihatan.
Jerebu mengandungi zarah halus dan bahan pencemar yang boleh memasuki sistem pernafasan apabila disedut. Antaranya ialah PM2.5 iaitu zarah berdiameter 2.5 mikrometer atau lebih kecil. Saiznya yang sangat halus membolehkan zarah ini memasuki jauh ke dalam paru-paru dan mencetuskan pelbagai tindak balas dalam tubuh.
Kesan yang dialami pula berbeza mengikut tahap pencemaran, tempoh pendedahan dan keadaan kesihatan seseorang. Ada yang mengalami ketidakselesaan ringan manakala individu yang mempunyai penyakit tertentu mungkin berdepan risiko komplikasi lebih serius.
Jadi, apakah kesan jerebu kepada kesihatan yang perlu diketahui? Berikut ialah 10 perkara yang wajar diberikan perhatian.
1. Jerebu turut memberi kesan kepada kesihatan jantung
Ramai mengaitkan jerebu dengan batuk dan sesak nafas, sedangkan kesan pencemaran udara juga boleh melibatkan sistem kardiovaskular. Pendedahan kepada zarah halus seperti PM2.5 dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit jantung dan strok khususnya dalam kalangan individu yang mempunyai masalah kesihatan sedia ada.
Hal ini kerana pencemaran udara boleh mencetuskan keradangan dan mempengaruhi fungsi saluran darah. Keadaan tersebut boleh membebankan sistem kardiovaskular terutama bagi mereka yang mempunyai penyakit jantung atau faktor risiko seperti tekanan darah tinggi.
Walaupun tidak semua individu yang terdedah kepada jerebu akan mengalami masalah jantung, kesannya tidak boleh dipandang ringan. Sakit dada yang kuat, sesak nafas secara tiba-tiba atau kelemahan anggota badan memerlukan perhatian perubatan segera.
2. Mata boleh menjadi merah, pedih dan berair
Selain itu, mata juga mudah terjejas apabila terdedah kepada udara yang mengandungi bahan pencemar. Permukaan mata yang sensitif boleh mengalami kerengsaan sehingga menyebabkan kemerahan, kegatalan, rasa pedih dan pengeluaran air mata yang berlebihan.
Keadaan ini mungkin lebih ketara bagi individu yang mempunyai mata sensitif atau menghabiskan masa yang lama di luar rumah. Ketidakselesaan tersebut boleh mengganggu aktiviti harian terutama apabila mata terasa pedih setiap kali berada di kawasan berjerebu.
Sekiranya gejala berlarutan, seseorang mungkin sukar memberikan tumpuan ketika bekerja atau membaca. Namun, jika masalah mata disertai kesakitan yang kuat atau perubahan penglihatan, pemeriksaan perubatan diperlukan untuk mengenal pasti puncanya.
3. Kanak-kanak lebih mudah terjejas akibat pencemaran udara
Kanak-kanak merupakan antara golongan yang memerlukan perhatian ketika jerebu kerana paru-paru mereka masih berkembang. Mereka juga cenderung melakukan aktiviti fizikal seperti berlari dan bermain yang boleh meningkatkan jumlah udara disedut dalam tempoh tertentu.
Pendedahan kepada pencemaran udara boleh menyebabkan ketidakselesaan pernafasan dan memburukkan gejala asma bagi kanak-kanak yang menghidap penyakit tersebut. Jika berlaku secara berulang atau berpanjangan, pencemaran udara juga dikaitkan dengan kesan terhadap perkembangan fungsi paru-paru.
Ibu bapa perlu mengambil serius perubahan kesihatan anak ketika keadaan berjerebu. Batuk yang semakin kerap, nafas berbunyi atau kesukaran bernafas bukanlah gejala yang wajar dibiarkan tanpa perhatian terutama jika anak mempunyai sejarah penyakit pernafasan.
4. Hidung dan tekak boleh mengalami kerengsaan
Selain menjejaskan paru-paru, zarah pencemar di udara boleh merengsakan tisu sensitif pada hidung dan tekak. Antara gejala yang mungkin dialami termasuk bersin berulang kali, hidung berair, tekak terasa kering dan rasa gatal yang menyebabkan seseorang kerap berdehem.
Walaupun gejala ini lazimnya tidak dianggap serius, ketidakselesaan yang berterusan boleh mengganggu rutin harian. Ada individu yang mendapati tekak terasa semakin tidak selesa selepas berada di luar rumah atau menghabiskan masa di kawasan yang mempunyai kualiti udara kurang baik.
Namun, gejala seperti bersin dan hidung berair juga boleh disebabkan oleh alahan atau jangkitan. Oleh itu, keadaan yang berpanjangan atau disertai kesukaran bernafas perlu dinilai oleh petugas kesihatan supaya punca sebenar dapat dikenal pasti.
5. Penghidap asma berisiko mengalami serangan
Bagi individu yang menghidap asma, jerebu boleh menjadi pencetus kepada gejala yang lebih ketara. Zarah halus dan bahan pencemar boleh merengsakan saluran pernafasan, menyebabkan batuk, nafas berbunyi, dada terasa ketat atau kesukaran menarik nafas.
Keadaan ini boleh mengganggu kawalan penyakit, malah dalam situasi tertentu, pendedahan kepada pencemaran udara boleh mencetuskan serangan asma. Individu yang mempunyai penyakit paru-paru kronik juga mungkin mengalami gejala yang semakin teruk apabila kualiti udara merosot.
Sebab itu, perubahan keadaan pernafasan tidak boleh dianggap sebagai ketidakselesaan biasa. Jika seseorang mengalami sesak nafas yang teruk atau ubat pelega tidak membantu seperti kebiasaan, rawatan segera diperlukan.
6. Memberi kesan kepada ibu mengandung dan perkembangan bayi
Kesihatan ibu dan perkembangan bayi dalam kandungan turut menjadi perhatian apabila pencemaran udara meningkat. Kajian mengaitkan pendedahan kepada pencemaran udara semasa kehamilan dengan peningkatan risiko hasil kehamilan yang kurang baik termasuk kelahiran pramatang dan berat lahir rendah.
Bagaimanapun, hubungan ini tidak bermaksud setiap wanita hamil yang terdedah kepada jerebu pasti mengalami komplikasi. Risiko boleh dipengaruhi oleh tahap pencemaran, tempoh pendedahan serta keadaan kesihatan ibu sepanjang kehamilan.
Wanita hamil yang mempunyai masalah kesihatan atau mengalami gejala luar biasa wajar mendapatkan nasihat doktor. Pemeriksaan kehamilan berkala juga penting untuk memantau keadaan ibu dan perkembangan bayi.
7. Sakit kepala dan rasa lesu boleh mengganggu aktiviti
Sesetengah individu mungkin mengalami sakit kepala, rasa tidak selesa atau kesukaran memberikan tumpuan ketika jerebu melanda. Gejala ini boleh menjejaskan produktiviti terutama bagi mereka yang perlu bekerja atau melakukan aktiviti di luar rumah.
Walau bagaimanapun, sakit kepala dan keletihan bukan gejala khusus yang semestinya berpunca daripada jerebu. Cuaca panas, kekurangan air, kurang tidur dan pelbagai masalah kesihatan lain juga boleh menyumbang kepada keadaan tersebut.
Jika sakit kepala berlaku secara mendadak, sangat kuat atau disertai kekeliruan dan kelemahan anggota badan, jangan menganggapnya sebagai kesan biasa akibat jerebu. Pemeriksaan segera diperlukan bagi mengenal pasti kemungkinan masalah kesihatan yang lebih serius.
8. Warga emas lebih mudah mengalami komplikasi
Warga emas, khususnya mereka yang mempunyai penyakit kronik perlu lebih berhati-hati apabila kualiti udara merosot. Sesetengah individu dalam kumpulan usia ini mempunyai fungsi paru-paru yang semakin berkurangan atau menghidap penyakit jantung dan pernafasan.
Pendedahan kepada pencemaran udara boleh memburukkan gejala penyakit sedia ada. Mereka mungkin mengalami batuk yang semakin kerap, kesukaran bernafas atau rasa tidak selesa ketika melakukan aktiviti harian.
Perubahan kesihatan yang ketara perlu diberikan perhatian oleh ahli keluarga. Jika warga emas yang biasanya mampu bergerak seperti biasa mula mengalami sesak nafas atau kelihatan terlalu lemah, dapatkan pemeriksaan perubatan tanpa berlengah.
9. Pendedahan berpanjangan boleh menjejaskan fungsi paru-paru
Kesan pencemaran udara tidak semestinya berakhir selepas seseorang mengalami batuk atau kerengsaan tekak. Pendedahan berulang dan berpanjangan kepada pencemaran udara dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit pernafasan kronik.
Antara masalah yang dikaitkan dengan pencemaran udara ialah penyakit paru-paru obstruktif kronik (COPD) dan kanser paru-paru. Zarah halus boleh mencetuskan proses keradangan dalam sistem pernafasan manakala kesan jangka panjang bergantung pada tahap serta tempoh pendedahan dan faktor lain seperti tabiat merokok.
Risiko ini tidak bermaksud setiap orang yang mengalami jerebu akan mendapat penyakit paru-paru. Namun, pencemaran udara merupakan faktor persekitaran yang boleh memberi kesan kepada kesihatan terutama apabila pendedahan berlaku secara berterusan.
10. Batuk dan sesak nafas tidak wajar diabaikan
Batuk, sakit tekak dan kesukaran bernafas merupakan antara gejala yang boleh berlaku apabila saluran pernafasan terdedah kepada udara tercemar. Tahap ketidakselesaan berbeza mengikut individu termasuk mereka yang mempunyai masalah kesihatan sedia ada.
Bagi sesetengah orang, gejala mungkin beransur reda selepas berada di persekitaran dengan udara lebih bersih. Namun, batuk yang berpanjangan atau kesukaran bernafas yang semakin teruk memerlukan pemeriksaan untuk memastikan tiada masalah kesihatan lain.
Perhatian khusus perlu diberikan jika seseorang mengalami sesak nafas yang teruk, sakit dada atau pernafasan menjadi sukar secara mendadak. Gejala sedemikian memerlukan bantuan perubatan segera dan tidak wajar dianggap sebagai kesan jerebu biasa.
Kesimpulannya, jerebu bukan sekadar menjejaskan jarak penglihatan atau menyebabkan udara terasa tidak nyaman. Pencemaran udara boleh memberi kesan kepada sistem pernafasan, mata dan kesihatan jantung selain membawa risiko tertentu kepada kanak-kanak, ibu mengandung serta warga emas.
Walaupun kesannya berbeza bagi setiap individu, gejala yang berpanjangan atau semakin serius tidak sepatutnya dipandang ringan. Memahami kesan jerebu dapat membantu orang ramai mengenali tanda awal masalah kesihatan dan mendapatkan pemeriksaan apabila diperlukan.
